អង្គការសិទ្ធិមនុស្សនិងអ្នកឃ្លាំមើលមើលរិះគន់ការផ្តន្ទាទោសសកម្មជនសង្គមនិងអ្នកផ្សេងទៀតសរុបជាង៣០នាក់ ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារពី១៨ខែ ដល់២ឆ្នាំ ពីបទ “ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម” ពាក់ព័ន្ធនឹងការរិះគន់កិច្ចព្រមព្រៀង CLV-DTA តាមបណ្តាញសង្គម ខណៈមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលអះអាងថា ការរិះគន់មិនមែនជាបទល្មើសទេ លុះត្រាតែមានការបំពានច្បាប់។
កាលពីព្រឹកថ្ងៃពុធ លោក ញឹម វិសាល ចៅក្រមសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានប្រកាសសាលក្រមផ្តន្ទាទោសសកម្មជនកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសលោក ស៊្រុន ស៊្រន កញ្ញា ភឹង សោភា និងលោក សាន សិទ្ធ ក្នុងម្នាក់ៗឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល២ឆ្នាំ និងពិន័យប្រាក់ ៤លានរៀល ចំណែកលោក ធែល ធីលែន ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល២២ខែ។ ជនជាប់ចោទ ៣៣នាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានផ្តន្ទាទោសចន្លោះពី១៨ខែ ដល់២ឆ្នាំ។
មានតែជនជាប់ចោទ ១៤ រូបប៉ុណ្ណោះ ដែលមានវត្តមាន អំឡុងពេលប្រកាសសាលក្រមនៅព្រឹកថ្ងៃពុធនេះ ក្នុងចំណោមជនជាប់ចោទសរុប៣៧នាក់។
ភ្លាមៗក្រោយពីចៅក្រមបញ្ចប់ការប្រកាសសាលក្រម លោក ធែល ធីលែន ដែលគេស្គាល់ថា ជាសកម្មជនរិះគន់ការបង្កើតដេប៉ាតឺម៉ង់ភាសាវៀតណាម បានបង្ហាញការខកចិត្ត ដោយលោកចាត់ទុកសេចក្តីសម្រេចនេះថា ជារឿងអយុត្តិធម៌ចំពោះលោក។
ដោយងាកមករកសាធារណជននៅក្នុងបន្ទប់សវនាការនិងក្តាប់ដៃទាំងពីរលើកឡើងលើផងនោះ លោក ធីលែន និយាយថា៖ “អយុត្តិធម៌! ខ្ញុំត្រូវការសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ” ។
លោក ធីលែន ធ្លាប់ត្រូវបានចាប់ខ្លួននិងផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល១៨ខែ កាលពីឆ្នាំ២០២២ ពីបទលួចលក់អចលនទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ហើយត្រូវបានដោះលែងកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ប៉ុន្តែត្រូវបានចាប់ខ្លួនជាថ្មីនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ជុំវិញការអត្ថាធិប្បាយរបស់លោកពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចព្រមព្រៀង CLV-DTA។
យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការលីកាដូ ដែលចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ ឱ្យដឹងថា ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ មនុស្សជាង ១០០នាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយក្នុងនោះមានជាង ៦០នាក់ត្រូវបានចោទប្រកាន់ និងឃុំខ្លួនក្នុងពន្ធនាគារ ដោយសារតវ៉ានៅលើបណ្តាញសង្គម រៀបចំផែនការប្រមូលផ្តុំ ឬដោយសារការបញ្ចេញមតិទាក់ទងនឹងតំបន់ត្រីកោណអភិវឌ្ឍន៍ CLV-DTA ជាកិច្ចព្រមព្រៀងសហប្រតិបត្តិការពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសជិតខាងទាំងបី។
លោក យី សុខសាន្ត មន្ត្រីឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សនៅសមាគមអាដហុក យល់ថា ការផ្តន្ទាទោសលើសកម្មជន ដែលធ្វើការងារសង្គមទាំងនេះ គឺជារឿងអយុត្តិធម៌ ហើយថា ការផ្តន្ទាទោសនេះមានលក្ខណៈជាការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ខណៈពួកគេត្រូវបានឃុំខ្លួនជិត២ឆ្នាំ ទើបដំណើរការកាត់ក្តី។
លោក យី សុខសាន្ត មានប្រសាសន៍ថា៖ “សង្គមស៊ីវិលយល់ថា ការដាក់ទោសទណ្ឌមកលើពួកគាត់ វាជារឿងអយុត្តិធម៌ ដោយសារតែប្រទេសកម្ពុជាប្រកាន់យកនូវរបបប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស ចឹងមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការសម្តែងមតិ វាជាមូលដ្ឋាន នៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ”។
លោកបន្តថា ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាកិច្ចព្រមព្រៀង CLV-DTA នេះ កន្លងមក រដ្ឋសភាក៏បានសម្រេចលុបចោលជាផ្លូវការហើយដែរ ដូច្នេះតុលាការគួរពិចារណាទម្លាក់ការចោទប្រកាន់លើពួកគាត់។ គិតត្រឹមថ្ងៃប្រកាសសាលក្រមនេះ លោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន កញ្ញា ភឹង សោភា និងលោក សាន សិទ្ធ បានជាប់ឃុំក្នុងពន្ធនាគារអស់រយៈពេល ៦៤៥ ថ្ងៃមកហើយ (ជាង ២១ ខែ) នេះបើតាមមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា។
កញ្ញា ហេង គឹមសួរ ជាមន្ត្រីផ្នែកគោលនយោបាយ និងតស៊ូមតិ នៃអង្គការភាពជាដៃគូ ដើម្បីបរិស្ថាន និងការអភិវឌ្ឍ (PED Cambodia) ដែលបានឃ្លាំមើលដំណើរការរឿងក្តីនេះ បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភថា រូបភាពនេះនឹងធ្វើឱ្យយុវជនមានភាពរួញរាក្នុងការចូលរួមបញ្ចេញមតិរិះគន់បែបស្ថាបនា ដើម្បីជួយឱ្យប្រទេសរីកចម្រើន។
កញ្ញា ហេង គឹមសួរ មានប្រសាសន៍ថា៖ “ខ្ញុំបារម្ភខ្លាំងមែនទែននៅពេលប្រជាពលរដ្ឋបញ្ចេញមតិអត់បាន វានឹងក្លាយជាបញ្ហាមួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យយុវជនផ្សេងទៀតមិនហ៊ានបញ្ចេញមតិនូវអ្វីដែលខ្លួនយល់ឃើញ”។
ទោះបីជាយ៉ាងណា កញ្ញា ហេង គឹមសួរ នៅតែបន្តលើកទឹកចិត្តឱ្យយុវជនបញ្ចេញមតិរបស់ខ្លួន ព្រោះមានតែការបញ្ចេញមតិ និងបង្ហាញពីបញ្ហាសង្គមជាតិដែលគ្រប់គ្នាកំពុងជួបប្រទះ ទើបជួយឱ្យសង្គមមានការរីកចម្រើន។
ដូចគ្នានេះ លោក សេង សុវឌ្ឍនា នាយកប្រតិបត្តិ នៃមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាក៏បានសម្តែងការសោកស្តាយផងដែរចំពោះការផ្តន្ទាទោសលើសកម្មជនកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសក្នុងកម្រិតអតិបរមា ហើយលោកយល់ថា ការសម្តែងមតិរបស់ពួកគេអំពីតំបន់ត្រីកោណអភិវឌ្ឍន៍ កម្ពុជា-ឡាវ-វៀតណាម មិនគួរជាបទល្មើសនោះទេ។ នេះបើតាមការដកស្រង់សម្តីរបស់លោកលើទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា នៅរសៀលថ្ងៃទី២៩ខែមេសានេះ។
លោកបានបញ្ជាក់ថា៖ “សេរីភាពក្នុងការសម្ដែងមតិ គឺជាសេរីភាពមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់មួយ ដែលត្រូវបានធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ ដែលកម្ពុជាបានផ្ដល់សច្ចាប័ន និងមានកាតព្វកិច្ចត្រូវលើកកម្ពស់”។
ថ្លែងប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មាននៅក្រៅតុលាការ បន្ទាប់ពីការប្រកាសសាលក្រម លោក សឺន ជុំជួន ជាមេធាវីការពាររបស់លោក ស៊្រុន ស៊្រន និងជនជាប់៥នាក់ផ្សេងទៀតបានសម្តែងការខកចិត្ត ហើយថា ផ្អែកតាមការសាកសួរដេញដោលនៅក្នុងសវនាការកន្លងមក ឃើញថា មិនមានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការចោទប្រកាន់កូនក្តីរបស់លោកនោះទេ។
លោក សឺន ជុំជួន មានប្រសាសន៍ថា “បើនិយាយពីធាតុផ្សំ នៃបទល្មើសទៅលើបទចោទរបស់ពួកគាត់ គឺមិនមានធាតុផ្សំគ្រប់គ្រាន់ទេ… ការផ្តន្ទាទោសនេះ គឺសម្រាប់ខ្ញុំជាមេធាវី ក៏ពិបាកទទួលយកដែរ ”។ លោកបន្តថា នឹងពិភាក្សាជាមួយកូនក្តីអំពីការបន្តនីវិធីទៅមុខទៀត។
កាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ រដ្ឋសភាកម្ពុជាបានអនុម័តជាឯកច្ឆន្ទលុបចោលកិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីការជំរុញ និងសម្រួលពាណិជ្ជកម្មតំបន់ត្រីកោណអភិវឌ្ឍន៍ កម្ពុជា-ឡាវ-វៀតណាម (CLV-DTA) ជាផ្លូវការ។ បើតាមការអះអាងរបស់លោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា នៅពេលនោះថា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ត្រូវបានអនុវត្តអស់រយៈពេល២៥ឆ្នាំរួចមកហើយសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍខេត្តក្រចេះ ស្ទឹងត្រែង មណ្ឌលគិរី និងរតនគិរី។
លោកស្រី ឌី ម៉ូឡានី អ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌មិនអាចទាក់ទងសុំការអត្ថាធិប្បាយបានទេនៅរសៀលថ្ងៃពុធនេះ។ ដោយឡែកលោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលបានមានប្រសាសន៍ថា ការរិះគន់ពុំមានទោសទេ ប៉ុន្តែត្រូវមើលថា តើការនិយាយនោះមានការមួលបង្កាច់ឬចោទប្រកាន់យ៉ាងណា។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ “ការនិយាយរិះគន់អត់មានទោសទេ លើកលែងតែក្មួយបំពាន អ្នកនុងគាត់បំពានច្បាប់ មួលបង្កាច់ ចោទប្រកាន់ណាមួយដែលខុសច្បាប់ ដែលតុលាការគេរកឃើញថា ខុសច្បាប់ អាហ្នឹងបានមានទោស”។
ថ្មីៗនេះ នៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួន ចេញផ្សាយកាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ អង្គការលីកាដូបានចាត់ទុកឆ្នាំ២០២៥ គឺជាឆ្នាំដ៏អាប់អួរ នៃសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ដោយរកឃើញថា យ៉ាងហោចណាស់មានពលរដ្ឋចំនួន ៨២នាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ចោទប្រកាន់ និងឃុំខ្លួន បន្ទាប់ពីពួកគេបានបញ្ចេញមតិ និងបង្ហាញការយល់ឃើញរបស់ខ្លួនតាមបណ្តាញសង្គម៕