រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បន្តអំពាវនាវឱ្យភាគីថៃ គោរពលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ដោយរក្សាកម្លាំងយោធារបស់ខ្លួននៅទីតាំងដែលបានឈរជើង ដោយមិនត្រូវផ្លាស់ទី ឬចល័តកងទ័ពរបស់ខ្លួនដើរល្បាតទៅទីតាំងរបស់ភាគីម្ខាងទៀត ក្រោយពីទាហានថៃម្នាក់ទៀត បានរងរបួសដោយសារដើរជាន់មីន នៅតំបន់ប្រាសាទតាក្របី។
តាមសេចក្តីរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មានថៃ Khaosod ឱ្យដឹងថា ទាហានថៃម្នាក់ទៀត បានបាត់បង់ជើងម្ខាង បន្ទាប់ពីដើរជាន់គ្រាប់មីន នៅតំបន់ប្រាសាទតាក្របី កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែសីហា ម្សិលមិញ។ ប្រភពដដែលបន្តថា ក្រោយហេតុការណ៍នេះ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទថៃ បានថ្កោលទោសភាគីកម្ពុជា ដោយចោទថាបានជ្រៀតចូល និងបង្កប់គ្រាប់មីនដោយសម្ងាត់នៅក្នុងតំបន់កាន់កាប់របស់ខ្លួន ដោយចាត់ទុកថា ជាការរំលោភបំពានលើកិច្ចព្រមព្រៀងនៃបទឈប់បាញ់ និងធ្វើឱ្យខូចដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងកសាងសន្តិភាពតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។
អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា លោកស្រី ម៉ាលី សុជាតា បានថ្លែងពេលសង្ខេបព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃ នាព្រឹកថ្ងៃទី២៨ ខែសីហានេះថា កម្ពុជាសម្តែងការសោកស្តាយចំពោះឧបទ្ទវហេតុនៃការផ្ទុះគ្រាប់មីនដែលបណ្តាលឱ្យកងទ័ពថៃរងរបួស នៅតំបន់ប្រាសាទតាក្របី កាលពីថ្ងៃម្សិលមិញ។ លោកស្រីបញ្ជាក់ជាថ្មីថា កម្ពុជាមិនបានប្រើប្រាស់ និងដាក់គ្រាប់មីនថ្មីឡើយ ហើយកម្ពុជាតែងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការគោរពអនុសញ្ញាអូតាវ៉ា ដែលកម្ពុជាជារដ្ឋភាគីនៃអនុសញ្ញាហាមប្រាមការប្រើប្រាស់មីនប្រឆាំងមនុស្ស។
បើតាមអ្នកនាំពាក្យរូបនេះ ភាគីកម្ពុជាក៏ធ្លាប់បានរំលឹកទៅកាន់ភាគីថៃ និងអន្តរជាតិច្រើនដងមកហើយថា កម្ពុជាមានមីនដែលបន្សល់ពីសម័យសង្គ្រាមស៊ីវិលជាច្រើន នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនរបស់ខ្លួន។
លោកស្រីថ្លែងថា៖ «កម្ពុជាសូមអំពាវនាវឱ្យភាគីថៃគោរពនូវលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ព្រមទាំងស្មារតី និងការឯកភាពគ្នា នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំវិសាមញ្ញគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ(GBC) ដែលថា ភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នារក្សាកម្លាំងយោធារបស់ខ្លួននៅក្នុងទីតាំងបច្ចុប្បន្ន ដោយមិនអនុញ្ញាតឱ្យផ្លាស់ប្តូរទីហួសពីទីតាំងដែលខ្លួនបានឈរជើង ក្នុងពេលកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ បានចូលជាធរមាននៅម៉ោង១២រំលងអាធ្រាតថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ឡើយ។ ភាគីទាំងពីរមិនត្រូវចល័តកងទ័ពរបស់ខ្លួន រាប់បញ្ចូលទាំងការដើរល្បាតទៅលើទីតាំងរបស់ភាគីម្ខាងទៀតឡើយ»។
លោកស្រីបានគូសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជានៅបន្តរក្សាគោលជំហដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធី ស្មោះត្រង់ ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ និងធម្មនុញ្ញអាស៊ាន។
ជាមួយគ្នានេះ អាជ្ញាធរកម្ពុជាគ្រប់គ្រងសកម្មភាពកំចាត់មីននិងសង្គ្រោះជនពិការដោយសារមីន (អាជ្ញាធរមីន) ក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ឆ្លើយតបទៅនឹងការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានរបស់ថៃ ដែលថា កម្ពុជាបានដាក់មីនថ្មីធ្វើពីប្លាស្ទិក ដែលមិនអាចរកឃើញដោយឧបករណ៍រាវមីនស្តង់ដារ។
ចំពោះការចោទប្រកាន់របស់ថៃនេះ អាជ្ញាធរមីន បានបដិសេធយ៉ាងដាច់ខាត ដោយគូសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាមិនបានប្រើប្រាស់ ផលិត ឬដាក់មីនថ្មីឡើយ ចាប់តាំងពីអនុសញ្ញាអូតាវ៉ាចូលជាធរមាន។
សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់អាជ្ញាធរមីន បន្តថា៖ «តំបន់ក្បែរប្រាសាទតាក្របី ដែលយោធាថៃអះអាងថា មានឧប្បត្តិហេតុផ្ទុះមីន គឺជាតំបន់ដែលមានមីនក្រាស់ និងហានិភ័យខ្ពស់។ ឧប្បត្តិហេតុនេះ គឺពិតជាបង្កឡើងដោយសារគ្រាប់មីនចាស់ មិនមែនគ្រាប់មីនថ្មីនោះឡើយ ហើយទាមទារឲ្យយើងផ្តោតសំខាន់លើការបោសសម្អាតមីនមនុស្សធម៌ ជាជាងការចោទប្រកាន់ដោយគ្មានការពិត»។
ករណីនេះ អាជ្ញាធរមីន បានអំពាវនាវដល់គ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហានេះ ដោយទទួលខុសត្រូវ រក្សាបាននូវសន្តិភាពនៅតាមព្រំដែន និងធានាឱ្យបានសុវត្ថិភាពរបស់ប្រជាជនទាំងពីរ ហើយកម្ពុជាក៏ជំរុញឱ្យភាគីថៃអនុវត្តតាមបទឈប់បាញ់ និងមិនមានចល័តកងទ័ពនៅក្នុងតំបន់នោះ អំឡុងពេលនៃបទឈប់បាញ់។
លោក ហេង រតនា អគ្គនាយកមជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកំចាត់មីនកម្ពុជា ធ្លាប់បានលើកឡើងនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែសីហាថា បច្ចុប្បន្នបញ្ហាគ្រាប់មីនដែលមានច្រើនជាងគេ គឺស្ថិតនៅក្បែរឬលើខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដែលមានប្រវែងជាង៧០០ គីឡូម៉ែត ក្នុងនោះគ្រាប់មីនចំនួន ១លាន២សែនគ្រាប់ ត្រូវបានបោសសម្អាតក្នុងចំណោមគ្រាប់មីន និងយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះប្រមាណជាង ៤លាន២សែនគ្រាប់។
ជុំវិញករណីទាហានថៃជាន់មីនផ្ទុះនៅតំបន់ប្រាសាទតាក្របី លោក សេង វណ្ណលី អ្នកតាមដានភូមិសាស្រ្តនយោបាយ បានប្រាប់ Press Start Cambodia នៅព្រឹកថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ ដោយបានរំលេចពីចេតនារបស់ថៃ ដែលចង់ឃើញកម្ពុជាឆ្លើយតបដោយប្រដាប់អាវុធ។ លោកបានពន្យល់ថា កន្លងមក ភាគីថៃព្យាយាមដុតកំហឹងរបស់កម្ពុជា តាមរយៈការរាយបន្លាលួសរំលោភចូលដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា តែភាគីកម្ពុជានៅរក្សាជំហរមិនផ្ទុះអាវុធ ទើបភាគីថៃរកលេសទាញក្រសែភ្នែកសហគមន៍អន្តរជាតិឲ្យមើលមកកម្ពុជា ថាបានរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិផ្សេងៗ។
លោកថា៖ «តាមពិតទៅវាមិនមែនជារឿងចំលែកទេ ដោយសារអ្វីដែលថៃចង់បាន គឺគាត់ព្យាយាមធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីបង្ហាញឲ្យមជ្ឈដ្ឋានតំបន់ និងអន្តរជាតិ មើលឃើញកម្ពុជា ថាជាប្រទេសដែលរំលោភបទឈប់បាញ់។ អញ្ចឹងហើយគាត់ព្យាយាមធ្វើយ៉ាងណាឲ្យកម្ពុជាឆ្លើយតបទាំងកម្លាំងទ័ព ហើយសកម្មភាពជំរុញឲ្យកម្ពុជាឆ្លើយតបរបស់គាត់ គឺតាមរយៈការរាយបន្លាលួស រំលោភទៅលើដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ដើម្បីធ្វើយ៉ាងណាឲ្យកម្ពុជាហ្នឹងក្តៅក្រហាយ ខឹងសម្បារ ហើយឆ្លើយតបទៅវិញដោយការប្រើកម្លាំង។ នៅពេលដែលកម្ពុជាមិនឆ្លើយតបដោយការប្រើកម្លាំង គឺគាត់ព្យាយាមជំរុញឲ្យមជ្ឈដ្ឋានតំបន់ និងអន្តរជាតិមើលឃើញថា កម្ពុជារំលោភទៅលើកតិកា សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិនានា ដូចជា ពាក់ព័ន្ធនឹងសន្ធិសញ្ញាអូតាវ៉ា ពាក់ព័ន្ធនឹងមីនជាដើម»។
បន្ថែមពីនេះ លោកក៏បានយល់ស្របចំពោះការឆ្លើយតបរបស់ភាគីកម្ពុជា ជុំវិញករណីនេះ ត្បិតកន្លែងដែលថៃជាន់មីន គឺស្ថិតក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់កម្ពុជា ហើយបើករណីផ្ទុះមីននេះស្ថិតក្នុងដែនដីរបស់ថៃ នោះភាគីថៃគួរគប្បីក្លាហានដឹកដៃកម្ពុជា ទៅតទល់គ្នានៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ។
រីឯអ្នកវិភាគសង្គម និងនយោបាយ លោក ប៉ោ មករា ចាត់ទុកការចោទប្រកាន់របស់ថៃលើករណីជាន់មីនរបស់ទាហានខ្លួននោះ ថាជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយក្នុងចំណោមយុទ្ធសាស្ត្រច្រើនទៀត ដែលប្រទេសក្បែរខាងមួយនេះ ប្រើប្រាស់ក្នុងការឈ្លានពានកម្ពុជា។ លោកបន្តថា បញ្ហាមីននៅតំបន់ព្រំដែនរបស់កម្ពុជា គឺមានការដឹងឮពីប្រទេសក្នុងតំបន់ និងពីអន្តរជាតិ ត្បិតកម្ពុជាមានមីនដែលនៅសល់ពីសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។
សម្រាប់ លោក ប៉ោ មករា ការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនរវាងកម្ពុជា-ថៃអាចធ្វើទៅបាន លុះត្រាតែផ្ទៃក្នុងប្រទេសថៃមានការឯកភាពគ្នាជាមុនសិន ទាំងរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល មជ្ឈដ្ឋានក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងជួរកងទ័ពរបស់ថៃផងដែរ។
លោកលើកឡើងថា៖ «អញ្ចឹងបើក្នុងករណីនិយាយជាមួយយោធា រដ្ឋាភិបាលថៃអត់ស្តាប់ និយាយជាមួយរដ្ឋាភិបាលថៃ យោធាអត់ស្តាប់! វាពិបាកក្នុងការចរចា អញ្ចឹងទាល់តែភាគីថៃ ពោលគឺទាំងអ្នកនយោបាយថៃ ទាំងយោធា ទាំងក្រុមជ្រុលនិយម រដ្ឋាភិបាលថៃផ្ទាល់ ទាល់តែមានការស្រុះស្រួលគ្នា ឬក៏ហៅថានយោបាយមួយដែលមានឯកភាពរបស់ថៃច្បាស់លាស់ បានស្ថានភាពនៃជម្លោះកម្ពុជាថៃហ្នឹងបានធូរស្រាល”។
ជាងនេះទៅទៀត លោក ប៉ោ មករា ផ្តល់ជាអនុសាសន៍ថា ភាគីកម្ពុជាគួរប្រើប្រាស់យន្តការអាស៊ាន យន្តការតុលាការក្រុងឡាអេ យន្តការអង្គការសហប្រជាជាតិ និងយន្តការកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសដែលថៃក៏ជាប្រទេសហត្ថលេខី ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនជាមួយថៃនេះ។
គិតចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលមានភាពតានតឹងរឿងព្រំដែនរវាងកម្ពុជា-ថៃ មកទល់ពេលនេះ ករណីទាហានថៃជាន់មីនផ្ទុះនៅតំបន់ព្រំដែនបានកើតមានចំនួន ៦ករណីហើយ ក្នុងនោះមានដូចជា នៅតំបន់ចុងបូក តំបន់ចុងអានម៉ា តំបន់ប្រាសាទតាក្របី(២ដង) តំបន់ដូនអាវគ្រីតសាណា និងតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ ដែលបានបណ្តាលឲ្យទាហានថៃរងរបួសជើងចំនួន៦នាក់។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់កាសែតថៃ Khaosod English កាលពីល្ងាចថ្ងៃទី២៧ ខែសីហា។
អនុសញ្ញាអូតាវ៉ា ឬហៅពេញថា អនុសញ្ញាស្តីពីការហាមការប្រើប្រាស់ ការរក្សាទុក ការផលិត និងការផ្ទេរគ្រាប់មីនប្រឆាំងមនុស្ស និងការបំផ្លាញគ្រាប់មីន គឺជាអនុសញ្ញារបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងជាការឆ្លើយតបគ្រប់ជ្រុងជ្រោយរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ ចំពោះបញ្ហាមនុស្សធម៌ ដែលបង្កឡើងដោយមីនប្រឆាំងមនុស្ស ដែលជាអាវុធដែលបង្កផលអាក្រក់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ទោះបីជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានបញ្ចប់ទៅជាច្រើនទសវត្សរ៍ក៏ដោយ។
អនុសញ្ញាអូតាវ៉ា ត្រូវបានអនុម័តនៅទីក្រុងអូស្លូ ប្រទេសន័រវែស កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៧ និងទទួលឱ្យមានការចុះហត្ថលេខា នៅទីក្រុងអូតាវ៉ា ប្រទេសកាណាដា នៅថ្ងៃទី៣ និងទី៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៧។ ការចុះហត្ថលេខាលើអនុសញ្ញា នៅតែបន្តបើកចំហរហូតដល់ពេលអនុសញ្ញានេះ ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៩ ហើយកម្ពុជា បានចូលជាសមាជិកពេញសិទ្ធនៅឆ្នាំ២០០០៕