ក្រុមចម្រុះនៃសង្គមស៊ីវិលកម្ពុជាដែលមានជាង ៤០០ស្ថាប័ន អំពាវនាវឱ្យមានដំណោះស្រាយជាបន្ទាន់ ស្របតាមផ្លូវច្បាប់ និងសន្តិវិធី ចំពោះស្ថានភាពតានតឹងតាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។
នេះបើតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមរបស់ក្រុមចម្រុះនៃសង្គមស៊ីវិល ដែលមានដូចជាបណ្តាញសហគមន៍ សមាគមវិជ្ជាជីវៈ និងសហករណ៍កសិកម្ម ចុះថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦។
ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមនោះ បានលើកឡើងពីការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការវិវឌ្ឍថ្មីៗ តាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ រួមមានរបាយការណ៍អំពីការដាក់ពង្រាយយោធា សកម្មភាពសាងសង់ក្នុងតំបន់ដែលមានជម្លោះ ការខូចខាតដល់ផ្ទះសម្បែង និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈ ព្រមទាំងការបន្តផ្លាស់ទីលំនៅរបស់សហគមន៍ដែលរងផលប៉ះពាល់។
តាមរយៈសេចក្តីថ្លែងការណ៏រួមនោះ ក្រុមសង្គមស៊ីវិល បានលើកឡើងថា៖ «សកម្មភាពបែបនេះ វាមានហានិភ័យនឹងការធ្វើឱ្យខូចដល់ការប្ដេជ្ញាចិត្តឈប់បាញ់ដែលមានស្រាប់ និងរំលោភលើក្របខ័ណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ និងតំបន់ដែលបានបង្កើតឡើង រួមទាំងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាស្តីពីការកំណត់ព្រំដែនដីគោកឆ្នាំ២០០០ និងធម្មនុញ្ញអាស៊ាន» ។
នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ដដែលនោះ សង្គមស៊ីវិលសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើតម្រូវការបន្ទាន់ ពាក់ព័ន្ធនឹងការធានាការការពារពេញលេញដល់ជនស៊ីវិល និងកម្មវត្ថុស៊ីវិលពាក់ព័ន្ធ នៅក្នុងកាលៈទេសៈជម្លោះព្រំដែននេះ ព្រមទាំងធ្វើយ៉ាងណាទប់ស្កាត់ការកើនឡើងបន្ថែមទៀតនៃចំនួនជនភៀសសឹក ដោយសម្រួលដល់ការវិលត្រឡប់ដោយសុវត្ថិភាព ស្ម័គ្រចិត្ត និងថ្លៃថ្នូររបស់ពួកគេ និងជៀសវាងសកម្មភាពដែលអាចធ្វើឱ្យផលវិបាកមនុស្សធម៌កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។
ក្រុមចម្រុះនៃសង្គមស៊ីវិលកម្ពុជា បន្តថា ការដោះស្រាយជម្លោះទាំងអស់ ត្រូវតែធ្វើឲ្យគ្រប់ជ្រុងជ្រោយតាមរយៈមធ្យោបាយសន្តិភាព រួមទាំងការសន្ទនា ការសម្របសម្រួល និងយន្តការយុត្តិធម៌ស្របច្បាប់ដែលសមស្រប។
សង្គមស៊ីវិលបានអំពាវនាវថា៖ «យើងខ្ញុំសូមសង្កត់ធ្ងន់ថា សន្តិភាពប្រកបដោយចីរភាព ស្ថិរភាពក្នុងតំបន់ និងការងើបឡើងវិញនៃសេដ្ឋកិច្ច អាស្រ័យលើការប្រកាន់ខ្ជាប់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងចំពោះអធិបតេយ្យភាព នីតិរដ្ឋ និងការចូលរួមការទូតដោយសុច្ឆន្ទៈ» ។
នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមនោះ ក្រុមសង្គមស៊ីវិល បានបញ្ជាក់ថា ប្រតិបត្តិការប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត ត្រូវអនុវត្តដោយស្របច្បាប់ មានតម្លាភាព គោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងអធិបតេយ្យភាពរបស់រដ្ឋម្ខាងទៀត។
លោក រស់ សុដ្ឋា នាយកប្រតិបត្តិនៃសម្ព័ន្ធភាពសកម្មភាពសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CHRAC) បានវាយតម្លៃថា សកម្មភាពយោធារបស់ថៃ ដែលត្រូវបានបង្ហាញថាជាផ្នែកនៃយុទ្ធនាការបង្ក្រាបឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញ នោះ បានបង្កផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរលើសិទ្ធិមនុស្ស បរិស្ថាន និងតម្លៃវប្បធម៌។
លោកថា៖ «ការវាយប្រយុទ្ធយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងហួសហេតុពីសំណាក់កងទ័ពថៃ ក្រោមស្លាកនៃការបោសសម្អាតឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនតាមអនឡាញ គឺជាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស សិទ្ធិបរិស្ថាន សិទ្ធិវប្បធម៌ និងអរិយធម៌យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ តាមរយៈការសិក្សារបស់យើង ឃើញថាសកម្មភាពវាយប្រហារពីភាគីយោធាថៃ មិនស្របតាមសេចក្ដីប្រកាសរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ អំពីយុទ្ធនាការបោសសម្អាតឧក្រិដ្ឋកម្មតាមប្រព័ន្ធអនឡាញនោះទេ»។
លោក រស់ សុដ្ឋា បន្ថែមថា៖ «យើងមានធម្មនុញ្ញអាស៊ាន ទៅដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធី […] យើងក៏មានធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលសមាជិកមួយមិនអាចប្រើកម្លាំងដើម្បីវាយទៅលើប្រទេសអធិបតេយ្យណាមួយបានទេ។ ហើយគ្រាន់តែបញ្ហាឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិតឆ្លងដែន រឿងអីត្រូវប្រើកម្លាំងដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់មកវាប្រហារ ហើយបង្កវិនាសកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបែបនេះ»។
ទាក់ទិននឹងរឿងនេះ អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លោក ប៉ែន បូណា បានថ្លែងថា ការចូលរួមរបស់សង្គមស៊ីវិល គឺជាផ្នែកមួយនៃតួនាទីរបស់ពួកគេ ហើយលោកចាត់ទុកថា វាជារឿងល្អដែលសង្គមស៊ីវិលបានចូលរួមជួយ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាលក៏កំពុងខិតខំប្រឹងប្រែងដោះស្រាយបញ្ហានេះផងដែរ។
លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា សង្គមស៊ីវិលនៅតែមានតួនាទីសំខាន់ ព្រោះបញ្ហានេះពាក់ព័ន្ធនឹងទឹកដី និងប្រទេសជាតិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់។
លោកថា៖ «វាជាផ្នែកមួយនៃការងាររបស់សង្គមស៊ីវិលដែលគាត់ចូលរួមចំណែក។ ខ្ញុំគិតថា វាល្អដែលសង្គមស៊ីវិលបានចូលរួមជួយ ហើយរាជរដ្ឋាភិបាលក៏បាននិងកំពុងខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើ។ ទោះជាយ៉ាងណា សង្គមស៊ីវិលនៅតែមានតួនាទីសំខាន់ ពីព្រោះជារឿងទឹកដីរបស់ទាំងអស់គ្នា ប្រទេសជាតិយើងរួមគ្នា» ។
អ្នកនាំពាក្យរូបនេះ បានបន្តថា ការហាមប្រាមមិនឲ្យប្រជាពលរដ្ឋត្រឡប់ទៅផ្ទះ តាមសកម្មភាពរបស់ភាគីថៃ គឺជាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងអធិបតេយ្យភាពជាតិ ហើយការយកលេសបង្ក្រាបឆបោកតាមអនឡាញដោយទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអគារ គឺមិនសមស្របនោះទេ។
សម្រាប់ លោក ប៉ា ច័ន្ទរឿន អ្នកវិភាគសង្គម និងជាប្រធានវិទ្យាស្ថានកម្ពុជាដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ យល់ថា ការលើកឡើងរបស់សង្គមស៊ីវិល មិនមែនជាការបដិសេធកិច្ចខិតខំរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលទេ ប៉ុន្តែជាការស្នើសុំឲ្យមានការគិតគូរបន្ថែម ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយដល់ពលរដ្ឋរងគ្រោះ និងអំពាវនាវឲ្យភាគីកម្ពុជា និងថៃ ងាកទៅរកការចរចា និងដោះស្រាយជម្លោះតាមមធ្យោបាយសន្តិវិធីស្របច្បាប់អន្តរជាតិ។
លោកថា៖ «ការសិក្សារបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលចុះទៅតំបន់ជនភៀសសឹក បានរកឃើញថា ពួកគេកំពុងប្រឈមបញ្ហាច្រើន ចាប់ពីសេដ្ឋកិច្ចដល់សុខភាពផ្លូវចិត្ត។ ការលើកឡើងនេះ មិនមែនជាការទាត់ចោលកិច្ចខិតខំរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលទេ ប៉ុន្តែជាការស្នើសុំឲ្យមានការគិតគូរបន្ថែម ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយរយៈពេលខ្លី មធ្យម និងវែង ហើយអំពាវនាវឲ្យកម្ពុជា និងថៃ ងាកទៅរកការចរចា និងមធ្យោបាយសន្តិវិធីតាមច្បាប់អន្តរជាតិ» ។
លោក ប៉ា ច័ន្ទរឿន បានលើកឡើងថា គួរត្រូវមានការយកចិត្តទុកដាក់បន្ថែម និងដោះស្រាយជម្លោះតាមមធ្យោបាយសន្តិភាព និងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ព្រោះបើទោះបីជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ក៏ដោយ ស្ថានភាពនៅតែមានភាពងាយនឹងកើតជម្លោះឡើងវិញ។
យោងតាមរបាយការណ៌របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ គិតត្រឹមរសៀលថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦នេះ នៅមានពលរដ្ឋចំនួន ៦៥ ១៧៤នាក់ទៀត (ស្រី្ត ៣៤ ៣៣៨នាក់ និងកុមារ ២១ ៧៩៣នាក់) ពុំទាន់អាចវិលទៅលំនៅឋានវិញនៅឡើយ ខណៈក្នុងចំណោមពលរដ្ឋភៀសសឹកសរុបជាង ៦សែន៤ម៉ឺននាក់ មានពលរដ្ឋភៀសសឹកជាង ៥សែន៨ម៉ឺននាក់ ឬ ៩០% បានវិលត្រឡប់ទៅលំនៅឋានវិញ។
របាយការណ៍បន្តផងដែរថា សាលារៀន និងមណ្ឌលសុខភាពជាច្រើននៅខេត្តព្រះវិហារ ឧត្តរមានជ័យ និងបន្ទាយមានជ័យ នៅតែបន្តផ្អាកសេវាកម្ម។
ក្រសួងមហាផ្ទៃ បានឲ្យដឹងទៀតថា ចាប់តាំងពីកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន នៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ មក មិនមានការផ្ទុះអាវុធរវាងកម្ពុជា និងថៃឡើយ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ភាគីថៃនៅតែមានសកម្មភាពមិនស្មោះត្រង់ រួមមាន ការដាក់ពង្រាយទូកុងតឺន័រ និងលួសបន្លាកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់ជាច្រើនកន្លែង ហួសពីខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ដែលថៃខ្លួនឯងធ្លាប់ទទួលស្គាល់ជាយូរមកហើយថាជាអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា។
គួររំលឹកផងដែរថា កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ កន្លងទៅនេះ នាវាកងទ័ពជើងទឹកថៃបានមានវត្តមានដោយគ្មានការអនុញ្ញាតនៅក្នុងដែនសមុទ្រកម្ពុជា ហើយបានចាប់ខ្លួនពលរដ្ឋកម្ពុជាបីនាក់ ព្រមទាំងរឹបអូសនាវានេសាទរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរទាំងនេះ ស្ថិតនៅត្រង់ទីតាំងចម្ងាយប្រហែល ៧.២ ម៉ៃល៍សមុទ្រពីរកោះយ៉រ នៅខេត្តកោះកុង។ នេះបើតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានដដែលរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ។
ប្រភពដដែល បន្តថា ពលរដ្ឋទាំងបីនាក់ ដែលត្រូវបានយោធាថៃចាប់ខ្លួននេះ មិនទាន់ត្រូវបានដោះលែងមកវិញនៅឡើយ ខណៈក្រសួងបន្តទាមទារឲ្យភាគីថៃដោះលែងពលរដ្ឋខ្មែរ និងនាវានេសាទពួកគេជាបន្ទាន់ ព្រមទាំងបញ្ឈប់សកម្មភាពល្បាតខុសច្បាប់ដោយគ្មានការអនុញ្ញាត និងបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ច្បាប់ថៃ អនុវត្តលើដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជាតទៅទៀត៕