ម៉ោងប្រហែលជា ៧ព្រឹក ព្រះទិនករកំពុងតែរះជះពន្លឺមកកាន់ស្លឹកឈើ ចាំងធ្លុះមកប៉ះនឹងថ្មប្រាសាទ ដែលបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពដ៏ស្រស់ត្រកាល នាព្រឹកព្រលឹម នៅប្រាង្គប្រាសាទមួយ ដែលមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក នោះគឺប្រាសាទកោះកេរ។
កោះកេរ ជាអតីតរាជធានី “ឆោកគគ៌្យរ” របស់ខ្មែរក្នុងសតវត្សរ៍ទី១០ (៩២៨-៩៤២) មានអាយុកាលជាង១ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ហើយត្រូវបានកសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ នៅពេលផ្លាស់ប្តូររាជធានីពីក្រុងអង្គរមកតំបន់កោះកេរ។ ប្រាសាទនេះ កសាងឡើងតាមរចនាបទកោះកេរ ដែលមានរាងស្រដៀងនឹងពីរ៉ាមីត។ កោះកេរ ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៣។
ប្រាសាទកោះកេរដែលធ្លាប់ពោរពេញដោយក្រុមទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ ទាំងពេលព្រឹក និងរសៀល ឥឡូវនេះបែរជាស្ងប់ស្ងាត់ ស្ទើរតែមិនឃើញមានដានជើងភ្ញៀវទេសចរចូលទស្សនានោះឡើយ។
នៅជាប់ផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទកោះកេរ គេសង្កេតឃើញមានតូបលក់ដូរសំលៀកបំពាក់ វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ និងចំណីអាហារផ្សេងៗជាហូរហែរ ប្រមាណជា ២០តូប ខណៈអាជីវករខ្លះមិនមានតូប ក៏រៀបចំដាក់លក់ផលិតផលរបស់ខ្លួននៅក្នុងចង្អេរ ល្អី ដោយមានធុងមួយទ្រាប់ពីក្រោម។
អាជីវករលក់សម្លៀកបំពាក់ និងវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍នៅតំបន់រមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរ តាំងពីឆ្នាំ២០០៨មក អ្នកស្រី ស៊ឹម ដារី បានរៀបរាប់ថា កន្លងមក អ្នកស្រីសង្កេតឃើញមានភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ បានទៅទស្សនាប្រាសាទនេះច្រើនកុះករ ដែលធ្វើឱ្យការលក់ដូររបស់គាត់ អាចរកចំណូលបានគ្រាន់នឹងចិញ្ចឹមជីវភាពប្រចាំបានស្រួល។
តែយ៉ាងណា អ្នកស្រីថា ចាប់តាំងពីមានបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា ចាប់ពីអំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥មក បានធ្វើឱ្យបរិវេណប្រាសាទ មានសភាពស្ងប់ស្ងាត់ ដោយសារតែមិនមានភ្ញៀវទេសចរមកលេងដូចមុន ហើយបញ្ហានេះ បានធ្វើឱ្យអាជីវករដែលក់ដូរនៅតំបន់នោះ ក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហាជីវភាពផងដែរ។
អ្នកស្រីថា៖ «អត់សូវសម្បូរភ្ញៀវទេឥលូវ តាំងពីមានបញ្ហាមក ដូចស្ងាត់ភ្ញៀវខ្មែរយើង មិនសូវមានភ្ញៀវដូចរាល់ដង […] វាប៉ះពាល់ ពេលអត់សូវមានភ្ញៀវមក ព្រោះលក់អត់សូវដាច់ ថ្ងៃខ្លះក៏អត់ដាច់តែម្តង ថ្ងៃខ្លះក៏ដាច់បានខ្លះចឹងទៅ»។
ស្ត្រីវ័យ ៣៩ឆ្នាំរូបនេះ ឱ្យដឹងថា មុនពេលមានការផ្ទុះសព្វាវុធក្នុងជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា-ថៃ អ្នកស្រីអាចរកចំណូលដោយការលក់សម្លៀកបំពាក់ និងវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍នេះ បានចន្លោះពី ១០ម៉ឺនរៀល ដល់២០ម៉ឺនរៀលក្នុងមួយថ្ងៃ ប៉ុន្តែក្រោយមានបញ្ហាព្រំដែនមក អ្នកស្រីអាចរកចំណូលបានចម្លោះពី ២ម៉ឺនរៀល ទៅ ៥ម៉ឺនរៀលប៉ុណ្ណោះ។
អ្នកស្រីថ្លែងថា៖ « មុនសង្គ្រាមគឺថាអាចលក់ដូរបានដាច់ខ្លះៗចឹង តែពេលក្រោយមានសង្គ្រាមមក គឺលក់អត់ដាច់តែម្តង[…] វាប៉ះពាល់ខ្លាំង ព្រោះយើងធ្លាប់មានលុយលក់ដាច់ កូនរៀន កូនអីចឹងទៅស្រួល ហើយឥលូវកូនរៀនក៏មិនសូវគ្រប់គ្រាន់ដែរ» ។
សម្រាប់អ្នកស្រី ដារី គ្រួសាររបស់គាត់មិនមានមុខរបរអ្វីផ្សេង ក្រៅពីការលក់ដូរនេះឡើយ ខណៈការធ្វើស្រែក៏ខាត ដែលធ្វើឱ្យគ្រួសារគាត់ឈប់ធ្វើស្រែតាំងពីឆ្នាំ២០២៤មក។
កំពុងអង្គុយនៅក្រោមដើមឈើមួយនៅផ្លូវចូលទៅប្រាសាទកោះកេរ អាជីវករលក់ផ្លែឈើព្រៃ និងថ្នាំបុរាណ អ្នកស្រី សូត សារ៉ន សង្កេតឃើញថា បច្ចុប្បន្ននេះ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ ដែលមកទស្សនានៅប្រាសាទនេះកាន់តែតិចទៅ ខណៈភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលភាពច្រើនជាជនជាតិស្បែកស ដែលទៅទស្សនានៅប្រាសាទនោះ ពុំសូវទិញម្ហូបអាហារ ឬផ្លែឈើ និងវត្ថុអនុស្សាវរីយ ដូចភ្ញៀវទេសជាតិនោះទេ។ អ្នកស្រីបន្ត ប្រសិនបើស្ថានភាពបែបនេះនៅបន្ត នោះនឹងធ្វើឱ្យជីវភាពរបស់ពួកគាត់ត្រូវប្រឈមនឹងការខ្វះខាត។
ស្ត្រីដែលមានកូនប្រុសស្រីចំនួន ៣នាក់ក្នុងបន្ទុករូបនេះ និយាយថា៖ «ថ្ងៃនេះ ទើបលក់បានស្រម៉នេះទើបតែបានពីរកំប៉ុងទេ ស្រម៉នេះពេលយើងលក់មិនដាច់ ក៏យើងយកហាលឱ្យគ្រៀមទៅ ហើយភាគច្រើនខ្មែរទិញ […] ខ្ញុំចង់ឱ្យភ្ញៀវមកលេងឱ្យច្រើន បានលក់ដាច់។ ជួនណាលក់មិនដាច់ទេ មួយថ្ងៃមិនបានបីទៅបួនពាន់រៀលទេ ថ្ងៃណាមិនដាច់ គឺអត់ដាច់សោះ មិនមានភ្ញៀវ បើបរទេសដឹងតែចប់ហើយ ចង់ឱ្យខ្មែរមកលេងច្រើន ហើយជួយទិញផលិតផលអ្នកលក់ផង បើលក់មិនបានចឹង វាប៉ះពាល់គ្មានលុយឱ្យកូនរៀនទេ បើលក់អត់ដាច់ក៏អត់កូនរៀនណា៎ យ៉ាប់ដែរជីវភាព បើយើងនៅតំបន់ព្រៃ» ។
ទោះយ៉ាងណា ក្រៅពីការលក់ដូរផ្លែឈើ និងឬសឈើថ្នាំបុរាណនេះ អ្នកស្រី សារ៉ន ដែលមានវ័យ ៣៩ឆ្នាំ ក៏ឆ្លៀតពេលទៅប្រកបរបរធ្វើស្រែផងដែរ គ្រាន់នឹងចិញ្ចឹមជីវិត។
កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ មានការផ្ទុះសព្វាវុធដាក់គ្នារវាងកងកម្លាំងកម្ពុជា និងកងកម្លាំងថៃ នៅតាមបណ្តោយព្រំដែន ក្នុងភូមិសាស្ត្រខេត្តឧត្តរមានជ័យ តំបន់មុំបី រហូតដល់ខេត្តព្រះវិហារ។ បើតាមក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ហេតុការណ៍នេះ បង្កឡើងដោយកងកម្លាំងថៃ បានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកម្ពុជាមុន ហើយជាបន្តបន្ទាប់ ក៏មានករណីនៃការរាយបន្លាលួសនៅតំបន់ព្រំដែនមួយចំនួន និងការបាញ់ប្រហារមកលើជនស៊ីវិលខ្មែរពីសំណាក់យោធាថៃ បើទោះជាប្រទេសទាំងពីរមានកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក៏ដោយ។
អាជីវករមួយរូបទៀត ដែលលក់ផ្លែឈើព្រៃ នៅក្បែរប្រាសាទកោះកេរ អ្នកស្រី យិន នឿន ក៏បានត្អូញត្អែរពីបញ្ហាប្រឈមក្នុងជីវភាព នៅពេលមានការធ្លាក់ចុះនៃភ្ញៀវទេសចរទៅកាន់រមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរនេះដែរ។ អ្នកស្រីបានស្នើឱ្យអាជ្ញាធរជួយធ្វើយ៉ាងណា ឱ្យមានភ្ញៀវមកទស្សនាតំបន់នេះកាន់តែច្រើន។
អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «គេខ្លាច គេមិនហ៊ានមក ភ្ញៀវថយតាំងពីមានជម្លោះ[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]មក បើអត់ទាន់មានជម្លោះអី ភ្ញៀវខ្មែរយើងច្រើន បើភ្ញៀវខ្មែរ បើមក ឃើញយើងអត់ ក៏ជួយទិញ បើបរទេសមិនចេះហូប គឺមិនជួយទិញយើងទេ បើលក់មិនដាច់ចឹង គឺខ្វះលុយកាក់ឱ្យកូនរៀនសូត្រ សព្វគ្រប់ហ្នឹងឯង ស្រូវអង្ករក៏លក់មិនបានថ្លៃ[…] ខ្ញុំចង់ឱ្យអាជ្ញាធរជួយឱ្យបានភ្ញៀវមកកុះករ សម្រាប់យើងនៅតាមជនបទនេះ លក់ដូរបានដាច់ បានរបស់ព្រៃមកគឺលក់ដាច់»។
យ៉ាងណា ទាំងអ្នកស្រី យិន នឿន និងអាជីករផ្សេងទៀតនៅតំបន់ប្រាសាទកោះកេរ បានអះអាង តំបន់ប្រាសាទនេះ នៅឆ្ងាយពីព្រំដែនដែលមានជម្លោះ ដូច្នេះការទៅទេសចរណ៍នៅតំបន់ប្រាសាទនេះ មិនមានហានិភ័យណាមួយដល់សុវត្ថិភាពរបស់អ្នកទេសចរនោះទេ។
អ្នកស្រី យិន នឿន និយាយថា៖ «នៅទីនេះឆ្ងាយព្រំដែន គឺសុវត្ថិភាព ភ្ងៀវអាចមកលេងបាន គ្រាប់អីក៏មិនលឺដែរ គឺសុវត្ថិភាពគ្មានអីមកដល់ទេ ឆ្ងាយព្រំដែនទេ»។
រមណីដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរ មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិស្រយ៉ង់ជើង ឃុំស្រយ៉ង់ ស្រុកគូលេន ខេត្តព្រះវិហារ មានចម្ងាយជាង ៧០គីឡូម៉ែត្រ ពីទីរួមខេត្តព្រះវិហារ និងមានចម្ងាយប្រមាណ ១៣០គីឡូម៉ែត្រ ពីច្រកព្រំដែនតាថាវ នៃខេត្តព្រះវិហារ ជាប់ព្រំដែនថៃ។ រមណីយដ្ឋាននេះ ស្ថិតនៅលើផ្ទៃដីប្រមាណ ៨ពាន់ហិកតា ដែលមានប្រាសាទជាង៧០ ក្នុងនោះមានប្រាសាទធំមួយ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាពីរ៉ាមីតនៅអាស៊ីអាគេ្នយ៍។
អគ្គនាយករងនៃអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ លោក ឃូ អៀងហួត ទទួលស្គាល់ថា ពិតជាមានការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនភ្ញៀវទេសចរ ទៅកាន់ប្រាសាទកោះកេរ ដែលអាចបណ្តាលមកពីប្រទេសកម្ពុជាមានតំបន់ទេសចរណ៍ច្រើន បញ្ហាជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងនិន្នាការនៃការធ្លាក់ចុះភ្ញៀវទេសចរនៅក្នុងប្រទេសផងដែរ។
លោកថ្លែងថា៖ «ជាការពិតផលប៉ះពាល់ក៏ដោយសារតែរឿងបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃដែរ បើយើងពិនិត្យមើលទេសចរណ៍ក្នុងស្រុក ឱ្យតែនិយាយពីខេត្តព្រះវិហារ គាត់មានភាពខ្លាចរអារដែរ ព្រោះបើគាត់នៅភ្នំពេញ ឬនៅខេត្តផ្សេងគាត់មិនសូវបានដឹងអំពីភូមិសាស្ត្រពិតប្រាកដទេ ទោះបីជាយើងបានផ្សព្វផ្សាយក៏ដោយ […] មិនមែនតែនៅកោះកេរទេនៅតំបន់អង្គរគឺដូចគ្នា ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិមកលេង គឺគាត់អត់សូវចាយលុយទេ ចឹងយើងគិតថា វាជារឿងមួយទៀតដែលយើងគិតថា វាភ្ជាប់ទៅនឹងវិបត្តិពិភពលោកដែរ ពេលខ្លះគាត់មានថវិកាសម្រាប់ដើរលេង ប៉ុន្តែថវិកាសម្រាប់ចំណាយនេះ គឺគាត់រឹតត្បិតដែរ សូម្បីតែពលរដ្ឋខ្មែរយើងក៏មានការរឹតត្បិតនៅក្នុងការចាយវាយដែរ ចឹងបូករួមនឹងការថយចុះនៃចំនួនភ្ញៀវទេសចរទៀត ការលក់ដូរនេះមិនសូវបានបើធៀបនឹងឆ្នាំមុនៗ»។
ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទាំងអស់នេះ លោកថា អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ បាននឹងកំពុងខិតខំរិះរកមធ្យោបាយ ឬវិធីសាស្ត្រមួយចំនួន ក៏ដូចជាការរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗ ដើម្បីទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនា និងបញ្ជាក់ថា តំបន់រមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរនេះ គឺមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ទេសចរណ៍។
កាលពីថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ថ្មីៗនេះ នៅតំបន់រមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរ ក៏មានរៀបចំបុណ្យភូមិមានជើង ដែលមានកម្មវិធីរត់ដើម្បីកុមារជាដើម ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតំបន់នោះសុវត្ថិភាព ដោយមានអ្នកចូលរួមជាច្រើនពាន់នាក់។
យោងតាមរបាយការណ៍របស់អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ ឱ្យដឹងថា នៅឆ្នាំ២០២៤ រមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរ បានទទួលភ្ញៀវទេសចរសរុប ១២៥ ៩៨៧នាក់ ខណៈរបាយការណ៍ប្រចាំខែនិមួយៗក្នុងឆ្នាំ២០២៥នេះ មានភ្ញៀវទេសចរជាតិចន្លោះពី ៦ពាន់ ទៅ ៩ពាន់នាក់ក្នុងមួយខែ លើកលែងតែខែមេសាដែលមានពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ដែលមានភ្ញៀវទេសចរជាង ២ម៉ឺននាក់។
ទីប្រឹក្សាសមាគមទេសចរណ៍កម្ពុជា លោក ហូ វណ្ឌី មានប្រសាសន៍ថា ដើម្បីបង្កើនឱ្យមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាប្រាសាទកោះកេរ ឬតំបន់ទេសចរណ៍ផ្សេងទៀត ឱ្យកាន់តែច្រើន គឺទាល់តែមានការរៀបចំបដិសណ្ឋារកិច្ចល្អ។ លោកបានជំរុញដល់សហគមន៍ ក៏ដូចជាអ្នកដែលទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ដោយប្រយោលពីតំបន់ទេសចរណ៍ ពង្រឹងផ្នែកសេវាកម្ម ជួយថែរក្សាអនាម័យ និងសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ ព្រមទាំងរៀបចំចំណតយានយន្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ដើម្បីបង្កើនឱ្យមានភ្ញៀវទេសចរច្រើន គឺយើងត្រូវពង្រឹងសមត្ថភាពរបស់ពួកគាត់ ជាពិសេសសេវាកម្ម ការធ្វើអ្វីឱ្យមានគុណភាពជូនភ្ញៀវទេសចរ ម៉្យាងគឺធ្វើការទំនាក់ទំនងជាមួយក្រុមហ៊ុនទេសចរណ៍ ដែលជាអ្នកនាំភ្ញៀវ»។
នៅពេលថ្ងៃបាក់រសៀលចូលមកដល់ សភាពផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទកោះកេរ កាន់តែមានសភាពស្ងប់ស្ងាត់ អាជីវករបាននាំគ្នារៀបចំរបស់របរ និងឥវាន់របស់ខ្លួនទុក ដោយក្នុងចិត្តគិតរំពៃថា តើថ្ងៃស្អែក អាចនឹងភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនានៅទីនេះច្រើនទេ។
បើទោះជាមានភ្ញៀវទេសចរតិចឬច្រើន ក៏អាជីវករ ស៊ឹម ដារី នៅតែមានក្តីសង្ឃឹមថា ក្រោយបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដោះស្រាយចប់នាពេលខាងមុខ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ នឹងទៅទស្សនា និងកម្សាន្តលេងនៅតំបន់ប្រាសាទកោះកេរ ដែលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកមួយនេះ ដោយមិនទុកឱ្យប្រាសាទនេះស្ថិតក្នុងភាពឯកានោះទេ ហើយពេលនោះ អាជីវករនឹងអាចរកប្រាក់ចំណូលបានដូចពេលមុនវិញ។
អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «ខ្ញុំសង្ឃឹមថា ប្រហែលជាមានភ្ញៀវច្រើននៅពេលដែលស្រុកយើងស្រួលបួល និយាយទៅឱ្យតែមានភ្ញៀវមកមើលច្រើន ទោះបីថាលក់ដាច់ ឬមិនដាច់ ក៏អ្នកលក់មានអារម្មណ៍ថា ត្រេកអរមានភ្ញៀវមានអីចឹង»៕