ប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានពិន្ទុ ២០ លើពិន្ទុអតិបរមា ១០០ នៃសន្ទស្សន៍អំពើពុករលួយឆ្នាំ២០២៥ ជាការធ្លាក់ចុះ១ពិន្ទុបន្ថែម ធៀបនឹងឆ្នាំ២០២៤ ដែលបង្ហាញពីស្ថានភាពអំពើពុករលួយនៅតែមិនល្អ។
ក្នុងរបាយការណ៍ដែលចេញផ្សាយដោយអង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ (Transparency International) នៅថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ បង្ហាញថា សន្ទស្សន៍ការយល់ឃើញពីអំពើពុករលួយ (CPI) ឆ្នាំ២០២៥ ប្រទេសកម្ពុជា ទទួលបានពិន្ទុ ២០ លើពិន្ទុអតិបរមា ១០០ ដែលជាការថយចុះ ១ពិន្ទុ ធៀបនឹងឆ្នាំ២០២៤។ ពិន្ទុនេះ ធ្វើឱ្យប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៦៣ ក្នុងចំណោម ១៨២ ប្រទេស និងដែនដី ដែលស្ថិតនៅជិតបាតតារាងនៃការវាយតម្លៃ និងជាការបង្ហាញពីនិន្នាការមួយគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ ខណៈឆ្នាំ២០២៤ កម្ពុជាស្ថិតក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ១៨០ប្រទេសនិងដែនដី។
សន្ទស្សន៍ CPI ចាត់ថ្នាក់ប្រទេស និងដែនដីចំនួន ១៨២ តាមកម្រិតនៃការយល់ឃើញពីអំពើពុករលួយនៅក្នុងវិស័យសាធារណៈ ដោយប្រើប្រាស់មាត្រដ្ឋានពីពិន្ទុ ០ ដែលមានន័យថា «ពុករលួយខ្លាំង» ដល់ពិន្ទុ ១០០ ដែលមានន័យថា «ស្អាតស្អំខ្លាំង»។
យ៉ាងណា តារាងវាយតម្លៃពិន្ទុរបស់អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ ក៏បានលើកឡើងអំពីការធ្លាក់ចុះ គួរឲ្យព្រួយបារម្ភនូវការកើនឡើងនូវអំពើពុករលួយនៃបណ្តាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ ក្នុងពិភពលោកផងដែរ ដោយសារសន្ទស្សន៍ CPI សរុបទាំង១៨២ប្រទេសនិងដែនដី គឺមានដល់ទៅ ១២០ប្រទេស ដែលបានពិន្ទុក្រោម ៥០ ដែលនេះជាសញ្ញាបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលភាគច្រើន កំពុងបរាជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់ការរំលោភអំណាច ការសូកប៉ាន់ និងការកេងប្រវ័ញ្ចថវិកាសាធារណៈ។
បើតាមរបាយការណ៍ សូម្បីប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យធំៗ ដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏បានធ្លាក់ពិន្ទុ ពី៦៥ នៅឆ្នាំ២០២៤ មកនៅត្រឹម ៦៤ ក្នុងចំណោម១០០ពិន្ទុ នៅឆ្នាំ២០២៥ផងដែរ ខណៈប្រទេសដែលត្រូវបានវាយតម្លៃថាមានភាពស្អាតស្អំ និងមានអំពើពុករលួយតិចជាងគេ គឺប្រទេសដាណឺម៉ាក ដែលបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ១ ជាមួយពិន្ទុ៨៩។
ក្នុងសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន ដែលភ្ជាប់ជាមួយរបាយការណ៍នោះ អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ បានអំពាវនាវដល់បណ្តារដ្ឋទាំងអស់ ត្រូវបន្តការដឹកនាំនយោបាយលើការប្រឆាំងអំពើពុករលួយ រួមទាំងការអនុវត្តច្បាប់ពេញលេញ ការអនុវត្តការប្តេជ្ញាចិត្តជាអន្តរជាតិ និងកំណែទម្រង់ដែលពង្រឹងតម្លាភាព ការត្រួតពិនិត្យ និងគណនេយ្យភាព។
អង្គការនោះក៏អំពាវនាវឱ្យការពារលំហពលរដ្ឋ ដោយបញ្ចប់ការវាយប្រហារលើអ្នកសារព័ត៌មាន អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកផ្តល់ព័ត៌មាន និងបញ្ឈប់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការរឹតបន្តឹងការងារសង្គមស៊ីវិលឯករាជ្យ ព្រមទាំងបិទចន្លោះប្រហោងសម្ងាត់ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអំពើពុករលួយផ្លាស់ទីឆ្លងដែនជាដើម។
ជាមួយគ្នានេះ នាយិកាប្រតិបត្តិអង្គការតម្លាភាពកម្ពុជា (TI Cambodia) លោកស្រី ស៊ិន ពុទ្ធារី ថ្លែងប្រាប់ Press Start Cambodia ថា ជាការកត់សម្គាល់ ពិន្ទុលើការយល់ឃើញពីអំពើពុករលួយសម្រាប់កម្ពុជាបានធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ ដែលកត្តានេះលោកស្រីថា ចាំបាច់ត្រូវឆ្លុះបញ្ចាំង និងកំណត់នូវវិធានការបន្ថែមទៀតតាមផ្នែកពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការវាយតម្លៃកាន់តែប្រសើរឡើង។
លោកស្រីថា៖ «ពិន្ទុនៃការយល់ឃើញពីអំពើពុករលួយ(CPI) ជាសូចនាករមួយ ក្នុងការធ្វើឱ្យមានភាពទុកចិត្តលើការវិនិយោគមកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ស្របពេលដែលរដ្ឋាភិបាលស្វែងរកមធ្យោបាយ ដើម្បីពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងគោលនយោបាលប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយជាអាទិភាព រដ្ឋាភិបាលចាំបាច់ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់បន្ថែម និងដោះស្រាយបញ្ហានេះ ឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយលើកត្តាចូលរួមផ្សេងៗ ដើម្បីឱ្យស្ថានភាពបានប្រសើរឡើង»។
លើសពីនេះ លោកស្រី ពុទ្ធារី ផ្តល់ជាយោបល់ថា ក្រៅពីអនុគ្រោះលើបរិយាកាសវិនិយោគ រដ្ឋាភិបាលគួរតែឆ្លុះបញ្ចាំងមើលឡើងវិញ លើការគោរពសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋ និងដំណើរអភិបាលកិច្ចក្នុងប្រព័ន្ធដឹកនាំរបស់ស្ថាប័នរដ្ឋ និងអនុវត្តច្បាប់ប្រឆាំងអំពើពុករលួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងធ្វើកំណែទម្រង់អភិបាលកិច្ចក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
លោកស្រីបន្តថា រដ្ឋាភិបាលក៏គួរពង្រឹងឯករាជ្យចំពោះយន្តការត្រួតពិនិត្យ ដូចជា អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ស្ថាប័នសវនកម្ម រដ្ឋសភា តុលាការ ការធ្វើវិសោធនកម្មបទប្បញ្ញត្តិប្រឆាំងអំពើពុករលួយ អនុម័តសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីពីសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មាន ដែលស្របតាមបទដ្ឋានអន្តរជាតិ និងលើកកម្ពស់សិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មាន ក៏ដូចជាធ្វើឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងដោយយុត្តិធម៌សម្រាប់វិស័យឯកជន រួមទាំងការលើកកម្ពស់តម្លាភាពលើកម្មសិទ្ធិសាជីវកម្ម លទ្ធកម្មសាធារណៈ និងការគោរពច្បាប់ដោយស្មើភាព ដើម្បីធ្វើឱ្យសកម្មភាពប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយនៅកម្ពុជាមានភាពល្អប្រសើរ និងនិរន្តរភាព។
ជុំវិញការចេញផ្សាយនូវសន្ទស្សន៍ CPI របស់អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិនេះ លោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានបដិសេធអត្ថាធិប្បាយ ដោយលោកឱ្យបង្វែរសំណួរនេះទៅកាន់អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ(ACU)វិញ។
អ្នកនាំពាក្យអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ(ACU) លោក សយ ចាន់វិចិត្រ មានប្រសាសន៍ថា របាយការណ៍នេះ មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិតជាក់ស្តែងដែលកើតមាននៅកម្ពុជា ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នឡើយ ព្រោះជារៀងរាល់ឆ្នាំ អង្គការនេះតែងចេញរបាយការណ៍របស់ពួកគេ តាមព័ត៌មាន និងតាមរបៀបគណនារបស់ពួកគេ។
យ៉ាងណា លោកគូសបញ្ជាក់ថា៖ «ទោះយ៉ាងនេះក្តី អង្គភាពចាត់អាចទុករបាយការណ៍នេះ ជាព័ត៌មានមួយ សម្រាប់ការងារប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ»។
បើតាមអ្នកនាំពាក្យរូបនេះ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការងារប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយនៅកម្ពុជា មិនអាស្រ័យលើរបាយការណ៍របស់អង្គការមួយនេះឡើយ។ លោកបន្តថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានដាក់ចេញនូវយុទ្ធសាស្ត្របញ្ចកោណដំណាក់កាលទី១ ក្នុងការដឹកនាំប្រទេស ក្នុងនោះ កិច្ចការងារស្នូល គឺការកែទម្រង់ និងពង្រឹងអភិបាលកិច្ច ដែលការណ៍នេះ បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីឆន្ទៈនយោបាយក្នុងការងារកែទម្រង់ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ។
យ៉ាងណា លោកថា ការងារប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ អាចប្រព្រឹត្តទៅដោយជោគជ័យបាន ក៏ត្រូវការការចូលរួមពីប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ផងដែរ។
លោក វិចិត្រ បានលើកឡើងថា៖ «សូមលើកទឹកចិត្តថា ការងារប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយនឹងប្រព្រឹត្តទៅជោគជ័យ តម្រូវឲ្យមានការចូលរួមពីគ្រប់ភាគីទាំងទាំងអស់ សាធារណៈជនទូទៅ សិស្ស និសិ្សតិ បញ្ញាវន្ត យុវជន ព្រមទាំងមន្រ្តីរាជការទូទៅ ពោលគឺផ្តើមចេញពីយើងគ្រប់រូប ឱ្យប្រកាន់យកនូវទម្លាប់សុចរិត ស្អាតស្អំ គោរពច្បាប់ និងឆ្លើយថាទេចំពោះអំពើពុករលួយ សូមចូលរួមទាំងអស់គ្នាដើម្បីកម្ពុជាគ្មានអំពើពុករលួយ»។
ប្រធានវិទ្យាស្ថានប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជា លោកបណ្ឌិត ប៉ា ច័ន្ទរឿន កត់សម្គាល់ថា ស្ថានភាពអំពើពុករលួយនៅកម្ពុជា នៅតែជាបញ្ហាដ៏អាក្រក់មួយរាំងខ្ទប់ដល់ការអភិវឌ្ឍ ក៏ដូចជាការផ្ដល់អភិបាលកិច្ចល្អ ដែលទាមទារឱ្យមានការកែទម្រង់ស៊ីជម្រៅឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ហើយគួរតែយកគំរូតាមប្រទេសក្នុងតំបន់ ដូចជា សិង្ហបុរី សម្រាប់ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ។
លោកនិយាយថា៖ «វាប៉ះពាល់ទាំងអស់ កាលណាមានអំពើពុករលួយ គប់គិត ការក្លែងបន្លំ ការលួច ព្រោះអំពើពុករលួយ មានទាំងកិបកេងទ្រព្យសម្បតិ្ត ការប្រើតួនាទីដើម្បីជាប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទាំងគុណភាព ប្រសិទ្ធភាព នៃការបម្រើដល់ប្រជាពលរដ្ឋសាធារណៈ ហើយបើនិយាយពីការសាងសង់ស្ពានផ្លូវថ្នល់វិញ ធ្វើឱ្យសំណង់ទាំងអស់នោះ គ្មានគុណភាពល្អ»។
បើតាមទស្សនៈរបស់លោក ប៉ា ច័ន្ទរឿន ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ មានធាតុបីសំខាន់ក្នុងនោះ ការអនុវត្តច្បាប់ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ឆន្ទៈនយោបាយ និងការចូលរួមពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ជាពិសេសប្រជាពលរដ្ឋដែលត្រូវតែសកម្ម ក្នុងការចូលរួមទាមទារឱ្យមានតម្លាភាព គណនេយ្យភាព និងភាពស្អាតស្អំនៅក្នុងការអនុវត្តការងាររបស់រដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជាអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន។
លោកថ្លែងបន្តថា៖ «ប្រសិនបើគ្មានធាតុទាំងបីនេះទេ ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ គ្រាន់តែជាវោហាសាស្ត្រ មិនអាចក្លាយជាការពិតនោះទេ។ កន្លងមកមានការលើកឡើងថា អំពើពុករលួយជាវប្បធម៌ប្រពៃណីរបស់ជនជាតិអាស៊ី តែសម្រាប់ខ្ញុំគ្រាន់តែជាការនិយាយតគ្នា តាមពិតទៅនៅមានប្រទេសជាច្រើន ដែលគេធ្វើបានជោគជ័យទាក់ទងនឹងការប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ដូចជា សិង្ហបុរី ជប៉ុន សូម្បីតែនៅក្បែរយើង រៀតណាម ក៏កម្រិតនៃអំពើពុករលួយគេ ក៏គេកាត់បន្ថយបានច្រើន ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសទទួលបានការជឿជាក់ទុកចិត្តពីអ្នកវិនិយោគបរទេស នាំឱ្យលំហូរកំណើតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ហក់ឡើងខ្ពស់ជាងប្រទេសក្នុងតំបន់នាប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងមកនេះ»។
កាលពីឆ្នាំ២០២៣ ក្នុងសន្ទស្សន៍នៃការយល់ឃើញពីអំពើពុករលួយ ដែលចេញដោយអង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិដែរនោះ កម្ពុជាទទួលបានពិន្ទុ២២ លើ១០០ ខណៈនៅឆ្នាំ២០២២ កម្ពុជាទទួលបានពិន្ទុ២៤ លើ១០០ និងនៅឆ្នាំ២០២១ កម្ពុជាទទួលបានពិន្ទុ ២១ លើ១០០ ដែលបង្ហាញថា កម្ពុជាបន្តបោះជំហ៊ានយឺតក្នុងការប្រឆាំងអំពើពុករលួយ៕